GwylioGermau

Cymer ofal – efallai bod germau’n llechu y tu ôl i bob tostiwr, ym mhob oergell ac ar bob bwrdd torri. Os bydd germau’n cael rhwydd hynt i ledaenu o le i le, mae’n bosibl y byddi’n gwneud cawlach o’th bryd bwyd.

Felly, tyrd i ddysgu mwy am beryglon cudd cegin gyffredin. Ac os byddi di'n cofio'r 4 prif reol o safbwynt hylendid (glanhau, coginio, oeri a chroeshalogi), fe elli di warchod dy hun a dy deulu rhag cael gwenwyn bwyd...

Glanhau

Efallai bod dy ddwylo di’n llawn germau yr eiliad hon - mil a mwy ohonyn nhw. Maen nhw’n anweledig, ac yn gallu lledaenu’n hawdd i fwydydd gan dy wneud di’n sâl fel ci.

Rho stop arnynt cyn ei bod hi’n rhy hwyr! Cofia gadw dy hun a'th gegin yn lân drwy olchi a sychu dy ddwylo’n drylwyr:

• cyn paratoi bwyd
• ar ôl cyffwrdd â bwydydd amrwd, yn enwedig cig
• ar ôl bod yn y tŷ bach

Gwna’n siŵr dy fod yn cadw arwynebau gwaith, byrddau torri ac offer coginio yn lân. Rhaid i ti eu golchi’n drylwyr os bu wyau, dofednod neu gig amrwd arnyn nhw.

Cofia newid cadachau llestri a thyweli sychu yn rheolaidd. Er eu bod nhw’n ymddangos yn lân, mae germau wrth eu boddau yno. Paid â gadael i’r germau ennill y dydd!

Ffaith Ffiaidd: Mae germau niweidiol yn lledaenu’n gynt ar ddwylo gwlyb. Cofia sychu dy ddwylo’n drylwyr ar ôl eu golchi, er dy les di a’th deulu.

Coginio

Mae germau fel salmonela ac E. coli yn gallu ymosod unrhyw bryd.

Er hynny, fe allwn ni gael gwared arnyn nhw drwy goginio bwyd yn drylwyr:

• dilyna cyfarwyddiadau’r label yn ofalus bob amser
• gofala fod y bwyd yn chwilboeth yn y canol – gyda stêm yn codi ohono
• paid ag ailgynhesu bwyd fwy nag unwaith
• os wyt ti’n ailgynhesu bwyd, gofala ei fod wedi’i goginio’n llwyr drwyddo

Paid â chael dy drechu gan germau’r gegin!

Mae’n hollbwysig coginio dofednod, porc, byrgyrs a selsig yn drylwyr. Os yw’r cig yn binc, neu’r sudd yn llifo’n binc neu’n goch, efallai bod germau yn llechu ynddo! Rho stop arnyn nhw!

Mae’n iawn bwyta rhai mathau o gig, fel darnau o gig eidion neu gig oen, yn waedlyd cyn belled â bo’r rhan allanol wedi’i goginio’n iawn.

Ffaith Ffiaidd: Mae dwywaith cymaint o achosion o wenwyn bwyd yn yr haf. Cofia goginio’r selsig a’r byrgyrs nes eu bod yn chwilboeth drwyddynt, a than i'r darnau pinc ddiflannu.

Oeri

Er bod yr oergell yn ymddangos yn syml, mae’n uffern ar y ddaear i rai germau niweidiol – felly rhwystra’r germau rhag tyfu drwy gadw bwydydd yn oer. A gwna’n siwr dy fod yn rhoi’r bwydydd cywir yn yr oergell – cofia edrych am ddyddiad ‘defnyddio erbyn’ neu gyfarwyddiadau ‘i’w gadw yn yr oergell’ ar y label.

Mae’r oergell yn arf gwych yn y frwydr yn erbyn germau, ond mae’n rhaid ei defnyddio’n effeithiol. Dyma bethau i’w cadw mewn cof:

• cadw’r oergell ar y tymheredd cywir (rhwng 0°C a 5°C)
• cadw drws yr oergell ar gau cymaint â phosibl
• gadael i’r bwyd oeri’n gyntaf cyn ei roi yn yr oergell
• os yw’r oergell yn llawn dop, efallai bod angen i ti droi'r tymheredd i lawr er mwyn helpu i ladd unrhyw germau

Er gwaethaf hyn i gyd, mae rhai germau’n gallu datblygu pan maen nhw’n oer, hyd yn oed yn yr oergell. Felly, cofia fwyta unrhyw sbarion bwyd o fewn deuddydd.

Paid â gadael bwyd allan o’r oergell am rhy hir. A chadwa’r bwyd mewn bag neu focs oeri os wyt ti’n cael picnic neu farbeciw.

Os wyt ti’n cael parti, paid â gadael bwyd allan am fwy na 4 awr. Fel arall, bydd y germau’n cael eu parti eu hunain!

Ffaith Ffiaidd: Tu allan i'r oergell, gall dim ond 10 o germau anweledig luosi i 1000 mewn 6 awr. Cofia gadw bwyd mewn bag neu focs oeri pan fyddi di a'r teulu'n bwyta tu allan.

Croeshalogi

Dyma’r ymgyrch olaf yn y frwydr yn erbyn germau. Paid â gadael i germau ledaenu o gwmpas y gegin ac ymosod ar fwydydd sy’n barod i’w bwyta! Dyma un o brif achosion gwenwyn bwyd.

Ond fe alli di gymryd camau syml i rwystro hyn rhag digwydd:

• cadw cig amrwd ar wahân i fwyd sy’n barod i’w fwyta


• cadw cig amrwd ar waelod yr oergell, wedi’i selio, rhag iddo ddiferu ar fwydydd eraill
• paid byth â defnyddio’r un bwrdd torri ar gyfer cig amrwd a bwyd sy’n barod i’w fwyta, heb olchi’r bwrdd (a’r gyllell) yn drylwyr yn gyntaf
• paid â golchi’r cig cyn ei goginio. Ni fydd hyn yn cael gwared ar y germau niweidiol – dim ond coginio sy’n gwneud hynny – ac fe allet ti dasgu germau ar arwynebau gwaith ac offer eraill

Cofia'r hanfodion diogelwch bwyd - coginio, oeri, glanhau ac osgoi croeshalogi - a phaid a gwneud cawlach o'th bryd bwyd!

Ffaith Ffiaidd: Mae salmonela yn gallu lledaenu’n hawdd o gwmpas y gegin. Helpa i ddiogelu dy deulu drwy gadw cig a dofednod amrwd wedi’u selio ar silff waelod yr oergell.